Multi-Agent Sistemler Doğru Nasıl Kurulur?

Daha önceki yazılarda üzerinde durduğumuz gibi; kurumlar yapay zeka ajanlarını hızla devreye alıyor, ancak çoğu zaman bu ajanların üzerinde çalışacağı mimari temeli yeterince sorgulamıyor

Öncelikle net bir noktayı vurgulamak gerekiyor

Multi-agent sistemler bir hata değil. Aksine, iş dünyasının kaçınılmaz bir evrimi. Kurumların yapay zeka ajanları kullanıp kullanmayacağı artık bir tartışma konusu değil.

Asıl soru şu: Bu ajanlar hangi mimari temel üzerinde çalışacak?

Veri Katmanı mı, Uygulama Katmanı mı?

Son on yılda kurumlar, SaaS araçlarının yarattığı parçalı yapıya veri konsolidasyonu ile yanıt verdi. Veri ambarları kuruldu, lakehouse mimarileri geliştirildi, müşteri veri platformları (CDP), ana veri yönetimi sistemleri ve iş zekâsı katmanları yaygınlaştı.

Bu yaklaşım doğruydu ve hâlâ önemini koruyor.

Veri konsolidasyonu kurumlara görünürlük kazandırır, raporlamayı tutarlı hale getirir ve yöneticilere ortak bir gerçeklik sunar. Ancak multi-agent sistemler yeni bir ihtiyaç ortaya çıkarıyor. Çünkü ajanlar yalnızca veriyi okumaz. Sistemler üzerinde aksiyon alır.

Ve bu fark, mimariyi tamamen yeniden düşünmeyi gerektirir.

Veri Konsolidasyonu Gerekli Ama Yeterli Değil

Bir veri silosu; veri erişimini, şema yapısını, veri soy ağacını ve raporlama doğruluğunu yönetebilir. Ancak yapay zeka ajanlarının ihtiyacı bundan daha fazlasıdır.

Ajanların yönetişimi yalnızca veriyle değil, eylemlerle ilgilidir:

• Kim hangi işlemi başlatabilir?

• Hangi iş akışı tetiklenebilir?

• Hangi kayıt değiştirilebilir?

• Hangi işlemler geri yazım yapabilir?

• Denetim izleri nasıl tutulur

Bir veri platformu müşteri kayıtlarını birleştirebilir. Ancak bir indirimi kimin onaylayacağına, bir destek talebinin kim tarafından yükseltileceğine veya bordro verisinin kim tarafından değiştirilebileceğine karar veremez.

Çünkü yetki veride değil, uygulamalarda yaşar. Veri platformları bilgiyi yönetir. Kurumların ise eylemleri yönetmesi gerekir.

Ajanlar analist olmaktan çıkıp operatör haline geldiğinde, uygulama mimarisi kritik hale gelir.

Veri Konsolidasyonu ve Uygulama Konsolidasyonu Arasındaki Fark

Veri konsolidasyonu, parçalanma oluştuktan sonra yapılan bir iyileştirmedir. Uygulama konsolidasyonu ise parçalanmayı en baştan önlemeyi amaçlar.

Operasyonel gerçekliği birbirinden kopuk onlarca sisteme dağıtıp daha sonra veri silosunda yeniden birleştirmeye çalışmak analitik için işe yarar. Ancak otonom sistemler için bu yaklaşım kırılgan bir yapı oluşturur.

Çünkü ajanların ihtiyaç duyduğu şeyler raporlama katmanında değil, uygulama mimarisinde bulunur:

• Doğal nesne ilişkileri

• Gerçek zamanlı durum farkındalığı

• Yerleşik yetkilendirme mekanizmaları

• Ortak iş akışları

• Birleşik yürütme kayıtları

Bunlar veri katmanının değil, uygulama platformunun özellikleridir.

Veri Konsolidasyonu Ne Zaman Yeterlidir?

Bazı kullanım senaryolarında güçlü bir veri temeli yeterli olabilir. İç görü üretimi, tahminleme, risk analizi, özetleme veya analitik co-pilots gibi alanlarda ajanlar ağırlıklı olarak analiz yapar.

Bu durumda iyi yönetilen bir veri platformu ajanları başarıyla destekleyebilir. Ancak ajanlar onay veren, değiştiren, tetikleyen ve işlemleri çalıştıran operatörlere dönüştüğünde ihtiyaç değişir.

Bu noktada gerekli olan şey operasyonel bütünlüktür. Ve bu bütünlük uygulama katmanında başlar.

Uygulama Konsolidasyonu Her Şeyi Değiştirmek Demek Değildir

Gerçekçi olmak gerekirse hiçbir kurum tüm sistemlerini bir gecede değiştiremez. ERP sistemleri kalacaktır. Finans uygulamaları varlığını sürdürecektir. Sektörel uzman çözümler de kullanılmaya devam edecektir.

Doğru yaklaşım, seçici konsolidasyondur ve başlangıç noktaları için farklı alanlar seçmek mümkündür;

• Departmanlar arası işlerin yoğun olduğu alanlar

• Sürekli iş birliği gerektiren süreçler

• Yapay zeka ajanlarının yoğun kullanılacağı operasyonlar

• Veri ve iş akışı kopukluğunun sürtünme yarattığı alanlar

Çoğu organizasyon için bu alanlar ön ofis süreçleridir: CRM, müşteri deneyimi, projeler, destek süreçleri, İK operasyonları ve pazarlama iş akışları...

Bu alanları ortak bir platform üzerinde birleştirmek şu avantajları sağlar:

• Tek veri modeli.

• Tek kimlik katmanı.

• Tek yetkilendirme yapısı.

• Tek yönetişim modeli.

• Tek çalışma ortamı.

Bu temel oluşturulduğunda multi-agent sistemlerin yönetimi dramatik biçimde sadeleşir.

Konsolidasyona Nereden Başlanmalı?

Bir CIO şu soruyu sorabilir:

“AI ajanlarına hemen ihtiyacımız var ama uygulama konsolidasyonu uzun bir yolculuk. Ne yapmalıyız?”

Bunun cevabı "beklemek" değildir.

• Sınırlı kapsamlı ajanlarla başlamak,

• Önce kimlik yönetimini merkezileştirmek,

• Ajan orkestrasyonunu görünür hale getirmek,

• Ön ofis süreçlerinde kademeli konsolidasyon başlatmak.

Veri platformları kritik olmaya devam edecektir. Ancak operasyonel kontrol katmanı rolünü üstlenmeleri beklenmemelidir.

Mimari Dönüşüm

Bu yazının temel fikri oldukça basit:

Veri konsolidasyonu parçalanmaya verilen bir tepkidir. Uygulama konsolidasyonu ise parçalanmayı en baştan önler. Ajanlar, üzerinde çalıştıkları mimariyi büyütür.

Parçalı uygulamalar → parçalı ajanlar

Birleşik platform → yönetilebilir ajanlar

İş dünyasının geleceği daha fazla ajan değil, daha doğru mimaridir.

Bilinçli konsolide edin. Merkezi yönetin. Ajanları sorumlu şekilde devreye alın.

Multi-agent sistemlerin Agent Sprawl’a dönüşmeden ölçeklenmesinin yolu budur.