BIM Nedir? Yapı Bilgi Modellemesi, CAD ile Farkı ve BIM Programları

BIM (Building Information Modeling, Türkçesiyle yapı bilgi modellemesi), bir yapının geometrisini ve o yapıya ait bilgileri (malzeme, miktar, sınıf, maliyet, zaman, işletme verisi) tek bir dijital modelde bir araya getiren tasarım ve proje yönetimi yöntemidir. BIM bir program adı değildir; mimarın, mühendisin, yüklenicinin ve işletmecinin aynı model verisiyle çalıştığı bir çalışma biçimidir. Bu yazıda BIM’in ne olduğunu, CAD ile farkını, IFC ve açık BIM’i, BIM boyutlarını ve bir BIM programı seçerken sorulacak soruları anlatıyoruz.

BIM nedir, ne demek?

Klasik çizim yaklaşımında bir duvar, plan üzerinde iki paralel çizgidir; kesitte, görünüşte ve metrajda ayrı ayrı yeniden çizilir ya da sayılır. BIM’de ise duvar bir nesnedir: kalınlığı, yüksekliği, malzemesi, yangın dayanımı ve bulunduğu kat gibi bilgileri üzerinde taşır. Plan, kesit, görünüş, detay paftaları ve metraj tabloları bu modelden üretilir. Model değiştiğinde ondan türetilen paftalar ve tablolar da modelle birlikte güncellenir.

BIM yalnızca bina tasarımında değil; altyapı, yol, köprü, tesisat ve mevcut yapıların rölövesinde de kullanılır. Ortak noktası, projenin bilgisinin dağınık dosyalarda değil, ilişkili bir modelde tutulmasıdır.

BIM ile CAD arasındaki fark nedir?

CAD (bilgisayar destekli tasarım) ile BIM birbirinin rakibi değildir; BIM, CAD’in üzerine inşa edilen bir bilgi katmanı gibi düşünülebilir. Temel farklar şöyledir:

Pek çok ofis BIM’e geçerken CAD’i bırakmaz: detaylar, imalat resimleri ve iş ortaklarıyla alışveriş hâlâ DWG üzerinden yürür. Bu yüzden BIM yazılımının DWG ile ne kadar rahat çalıştığı önemli bir seçim ölçütüdür. DWG formatını DWG nedir yazımızda, CAD programı türlerini CAD rehberimizde anlatıyoruz.

IFC ve açık BIM (OpenBIM) nedir?

Bir projede mimar, statik, mekanik ve elektrik ekipleri çoğu zaman farklı yazılımlar kullanır. Bu ekiplerin modellerini birbirine aktarabilmesi için tarafsız bir format gerekir: IFC (Industry Foundation Classes). IFC, buildingSMART International tarafından geliştirilen ve ISO 16739 olarak standartlaşmış açık bir veri modelidir. Yapı elemanlarını, sınıflarını ve özelliklerini yazılımdan bağımsız biçimde tanımlar.

Açık BIM (OpenBIM), proje bilgisinin IFC gibi açık standartlarla paylaşılmasını esas alan yaklaşımdır. Bu yaklaşımda her ekip kendi yazılımını kullanmaya devam eder; koordinasyon ve teslim açık formatlar üzerinden yapılır. Projede bilgi yönetimi süreçleri için ise uluslararası ISO 19650 standart serisi başvuru kaynağıdır.

BIM boyutları: 3D, 4D, 5D ne demek?

BIM’den söz edilirken “boyut” kavramı sıkça geçer. Buradaki boyutlar, modele eklenen bilgi türlerini anlatır:

• 3D: yapının geometrik modeli; tasarım, görselleştirme ve çakışma kontrolü.
• 4D: modelin iş programıyla (zaman) ilişkilendirilmesi; yapım sırasının canlandırılması.
• 5D: modelin maliyet ve metraj bilgisiyle ilişkilendirilmesi; keşif ve bütçe.
• 6D ve 7D: sürdürülebilirlik ve işletme (tesis yönetimi) bilgileri. Bu iki boyutun tanımı kaynaklara göre farklılık gösterebilir.

Modelin ne kadar ayrıntılı olacağını ise LOD (Level of Development, gelişim düzeyi) kavramı anlatır: kavramsal bir kütle modelinden imalata hazır ayrıntıya kadar her aşamada modelden beklenen bilgi düzeyi farklıdır.

BIM’in faydaları

• Tutarlı dokümantasyon: paftalar aynı modelden üretildiği için plan, kesit ve görünüş arasındaki çelişkiler azalır.
• Erken çakışma tespiti: yapı ve tesisat modelleri birleştirilerek kolonla çakışan kanal ya da boru sahada değil, tasarımda bulunur.
• Güvenilir metraj: miktarlar model nesnelerinden alınır; tasarım değiştikçe güncellenir.
• Disiplinler arası ortak dil: herkes aynı model verisine bakar; bilgi e-posta ekleri arasında kaybolmaz.
• Yapım sonrası değer: işletme ekibi, ekipmanların ve mahallerin bilgisini taşıyan modeli tesis yönetiminde kullanabilir.

BIM programları nelerdir, nasıl seçilir?

BIM programları kabaca üç gruba ayrılır: mimari ve yapı modellemesi için modelleme yazılımları, farklı disiplinlerin modellerini birleştiren koordinasyon ve çakışma kontrolü yazılımları, modellerin incelenip yorumlandığı görüntüleyiciler ve ortak veri ortamları. Bir modelleme yazılımı seçerken şu sorular yol gösterir:

1. DWG ile çalışmaya devam edebilecek misiniz? Mevcut çizim arşiviniz, detay kütüphaneleriniz ve iş ortaklarınızla dosya alışverişiniz DWG’de ise, yazılımın DWG’yi doğrudan kullanıp kullanmadığına bakın.
2. IFC içe ve dışa aktarma ne kadar sağlam? Kendi modelinizi IFC olarak verip başka bir yazılımda açarak sınıfların ve özelliklerin korunduğunu kontrol edin.
3. Serbest modelleme mi, kurallı modelleme mi? Bazı yazılımlar önce eleman tipini seçmenizi ister, bazıları serbestçe modelleyip sonradan sınıflandırmanıza izin verir. Ekibinizin çalışma alışkanlığına uygun olanı seçin.
4. Paftalar ve metraj modelden ne kadar otomatik üretiliyor? Kesit, görünüş, detay ve tabloların modelle ilişkili kalması, değişikliklerde zaman kazandırır.
5. Nokta bulutu desteği var mı? Renovasyon ve rölöve projelerinde lazer tarama verisini modelleme ortamına alabilmek önemlidir.
6. Toplam maliyet ve geçiş süreci nedir? Lisans modelini (süresiz ya da abonelik), eğitimi, şablonların hazırlanmasını ve pilot projeyi birlikte değerlendirin.

Proje dosyaları, model sürümleri ve onaylar büyüdükçe bunları düzenli tutmak da ayrı bir iş hâline gelir. Bu konudaki yaklaşımımızı CAD dosyalarında revizyon yönetimi yazımızda ve tasarım ve proje dokümanları yönetimi sayfamızda anlatıyoruz.

BricsCAD BIM ile DWG tabanlı BIM

MechSoft’un Türkiye’de satışını, eğitimini ve desteğini yürüttüğü BricsCAD BIM, tasarım, modelleme, sınıflandırma ve dokümantasyonu DWG ortamında birleştiren bir BIM yazılımıdır. Serbestçe modelleyip katı modelleri ve yapı elemanlarını yapay zekâ destekli BIMIFY aracıyla sınıflandırabilir, IFC modellerini içe aktarıp düzenleyebilir ve paylaşabilir, kesit, görünüş ve paftaları modelle ilişkili üretebilirsiniz. Nokta bulutlarını aynı ortamda görüntüleyerek mevcut durum modellemesi yapılabilir; model nesnelerinin özelliklerinden tablolar ve metraj verileri oluşturulur. BricsCAD’in tanıdık komut yapısı sayesinde BIM araçları, ekibin mevcut CAD bilgisinin üzerine adım adım eklenir. Yalnızca 2D ve 3D çizim gerekiyorsa aynı platformdaki BricsCAD seviyeleriyle başlanabilir.

Sık sorulan sorular

BIM’in açılımı nedir?

BIM, İngilizce “Building Information Modeling” ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede “yapı bilgi modellemesi” olarak kullanılır. Bazı kaynaklarda “Building Information Management” (yapı bilgi yönetimi) anlamında da geçer.

BIM bir program mı?

Hayır. BIM, yapının bilgisini ortak bir modelde tutma ve paylaşma yöntemidir. Bu yöntem, BIM modellemesini destekleyen yazılımlarla uygulanır.

BIM ile CAD arasındaki fark nedir?

CAD’de çizimler çizgi, yay ve bloklardan oluşur ve her görünüş ayrı hazırlanır. BIM’de duvar, kolon, kapı gibi elemanlar bilgi taşıyan nesnelerdir; paftalar ve metraj bu modelden üretilir ve modelle birlikte güncellenir.

IFC dosyası nedir?

IFC, BIM modellerini farklı yazılımlar arasında aktarmak için kullanılan açık bir dosya formatıdır. buildingSMART International tarafından geliştirilir ve ISO 16739 olarak standartlaşmıştır.

BIM öğrenmek için CAD bilmek gerekir mi?

Zorunlu değildir, ancak büyük kolaylık sağlar. Çizim mantığını, katmanları ve teknik resim kurallarını bilen biri BIM’e daha hızlı uyum sağlar; DWG tabanlı BIM yazılımlarında mevcut komut bilgisi de doğrudan kullanılır.

Ekibiniz için doğru CAD ve BIM programını seçmek istiyorsanız ölçütleri CAD rehberimizde derledik. BricsCAD BIM’i kendi projeleriniz üzerinde görmek için uzmanımızla bir görüşme planlayın.

İlgili yazılar: DWG nedir? · CAD yazılımı seçerken bilmeniz gerekenler · CAD dosyalarında revizyon yönetimi